Қазіргі білім беру саласының басты міндеті – оқушыларға дайын ақпарат берумен шектелмей, оларды функционалды сауатты, бәсекеге қабілетті әрі өздігінен шешім қабылдай алатын жеке тұлға ретінде қалыптастыру. Бұл мақсатқа жетудің негізгі тетігі мектептегі оқу-тәрбие процесін жүйелі ұйымдастыру мен педагогикалық менеджменттің жоғары сапасында жатыр. Ал заманауи мектеп менеджменті – бұл жай ғана бұйрықтарды орындау немесе формальды есептер жинау емес. Бұл – деректерге сүйене отырып шешім қабылдау, ұжымда кәсіби қолайлы орта қалыптастыру және әрбір оқушының жеке білім беру траекториясын айқындау.
Ұлы жазушы Мұхтар Әуезовтің есімін абыроймен иеленіп отырған №31 жалпы білім беретін мектептің іс-тәжірибесі көрсеткендей, білім сапасын арттыру тікелей тиімді басқару әдіс-тәсілдеріне сүйенеді. Әсіресе, оқу жұмысы жөніндегі орынбасардың мектепті басқару қызметін бастауыш сыныптағы сабақ беру практикасымен ұштастыруы – оқу процесінің ішкі иірімдерін терең түсінуге әрі стратегиялық шешімдерді нақты тәжірибеге сүйене отырып қабылдауға мүмкіндік береді.
Оқу жұмысы жөніндегі орынбасар қызметін бастауыш сыныптағы педагогикалық практикамен қатар алып жүру – білім сапасын арттыруда айрықша артықшылық береді. Бастауыш сынып – баланың мектептегі білім жолының іргетасы. Іргетасы берік қаланбаған үйдің берік болмайтыны сияқты, бастауыштағы оқыту методикасы дұрыс жолға қойылмаса, орта және жоғары буында жоғары нәтижеге жету мүмкін емес.
Бастауыш сынып мұғалімі ретінде мен сабақ үстіндегі методикалық процестерді, оқушылардың психологиялық қабылдау ерекшеліктерін, заманауи тапсырмалардың тиімділігін өзім тікелей сезінемін. Ал оқу ісінің орынбасары ретінде осы тәжірибені мектеп көлеміндегі стратегиялық жоспарлауға пайдаланамын. Әкімшілік пен мұғалім арасындағы алшақтықты жоюдың ең басты жолы – оқу процесінің ортасында жүру.
Педагог-сарапшы ретіндегі міндетім – әріптестерге тек талап қою емес, оларға кәсіби бағыт-бағдар беру, сабақты зерттеу, іс-әрекеттегі зерттеу сияқты заманауи тәсілдерді оқу процесіне енгізу.
Бүгінгі таңда М.Әуезов атындағы №31 мектепте сапалы білімге қол жеткізу үшін басқарудың кешенді жүйесі енгізілген. Ол үш негізгі тірекке сүйенеді:
- Мониторинг және ішкі бақылау жүйесі
Білім сапасын басқару диагноз қоюдан басталады. Мектептегі оқу үлгерімін, БЖБ (бөлім бойынша жиынтық бағалау) және ТЖБ (тоқсандық жиынтық бағалау) нәтижелерін үнемі сараптау арқылы біз «тәуекел тобындағы» және «сапалық деңгейі жоғары» тақырыптарды анықтаймыз. Буындар арасындағы сабақтастық – әсіресе 4-сыныптан 5-сыныпқа өту кезеңі қатаң бақылауға алынған. Бастауыш сыныпта қалыптасқан оқу, жазу, логикалық ойлау дағыдыларының орта буында үзіліп қалмауы – тиімді менеджменттің басты көрсеткіші.
- Мұғалімдердің кәсіби дамуын басқару
Мектептің сапасы ондағы мұғалімнің сапасынан аса алмайды. Сондықтан мектеп менеджментінің басты назары – педагогтердің біліктілігін үздіксіз арттыру. Мектебімізде:
- Жаңадан келген жас мамандарға тәжірибелі педагог-сарапшылар мен педагог-зерттеушілерді бекіту (тәлімгерлік жүйесі);
- Өзара сабаққа қатысу және ашық алаңдарда тәжірибе алмасу;
- Пән бірлестіктерінің жұмысын формальды есептен нәтижеге бағытталған шығармашылық топтарға айналдыру жолға қойылған.
- Ұлттық құндылықтар мен білімді ұштастыру
М.Әуезов атындағы мектеп болғандықтан, білім беру процесі ұлттық тәрбиемен ажырамас байланыста жүргізіледі. Әуезов мұрасы, заңғар суреткердің идеялары сабақтан тыс шараларда да, пәнаралық байланыстарда да көрініс табады. Сапалы білім – ұлттық сана-сезімі жоғары, азаматтық ұстанымы айқын тұлғаны тәрбиелеумен құнды.
Мектеп менеджментіндегі ең басты сын-қатерлердің бірі – теория мен практиканың сәйкес келмеуі немесе шамадан тыс қағазбастылық. Осы орайда, оқу жұмысы жөніндегі орынбасар ретіндегі біздің міндетіміз – мұғалімді артық жүктемеден арылтып, оның бүкіл назарын сабақтың сапасына аударуға жағдай жасау.
«Сапалы білім – тиімді менеджмент нәтижесі» деген қағида – мектептің күнделікті тыныс-тіршілігінің айнасы. Жетісай ауданындағы №31 М.Әуезов атындағы жалпы білім беретін мектебінің педагогикалық ұжымы бұл бағытта жүйелі түрде жұмыс жасап келеді.
Осы ретте өз іс-тәжірибемде оң нәтижесін берген, күнделікті мектеп тынысында сыналған практикалық идеяларымды әріптестерімнің кәсіби қоржынына көмегі мен пайдасы тисін деген ниетпен бөлісіп отырмын. Бұл – қағаз жүзіндегі теория емес, мектеп ішіндегі микроклиматты жақсартуға және басқару сапасын арттыруға бағытталған нақты қадамдар.
Бірінші кеңесім, «Таза сабақ» принципі, яғни мұғалімнің басты энергиясы сабаққа дайындыққа кетуі тиіс. Ол үшін мектепте электронды құжаттаманы барынша оңтайландырып, қайталанатын есептерді толығымен жою керек. Орынбасар мұғалімге «тексеруші» емес, «ресурстарды тауып беруші» болуы тиіс.
Екінші кеңесім, сабаққа қатысу форматын өзгерту. Мұғалімнің сабағына хаттама толтырып, кемшілік теру үшін емес, «Кері байланыс бутерброды» (Мақтау – Жетілдіруге арналған ұсыныс – Қолдау) форматында сөйлесу үшін кіріңіз. Сабақтан кейін мұғалім қорықпай, өз кемшілігін өзі айта алатын атмосфера (психологиялық қауіпсіздік) құрылуы керек.
Үшінші кеңесім, барлық жауапкершілікті ОІЖО өзіне артпауы керек. Мектептегі педагог-сарапшылар мен педагог-зерттеушілерге кішігірім жобаларды (мысалы: «Бастауыштағы PISA-ға дайындық», «Дарынды балалармен жұмыс») сеніп тапсырып, олардың көшбасшылық потенциалын ашу қажет.
Мектеп директоры орынбасарының басты ролі – мектептің даму стратегиясы мен күнделікті сабақтың арасындағы сенімді көпір болу. Бастауыш сыныптағы педагогикалық практика мен тиімді менеджментті қатар алып жүру – шешімдердің дәлдігін арттырады. Біз мұғалімге жағдай жасағанда ғана, мұғалім оқушыға сапалы білім береді. Осы тізбек – білім берудегі табысты менеджменттің басты формуласы.
Бүгінгі мектеп басшысы мен оның орынбасарлары – жай ғана бақылаушы емес, мектептің білім беру ортасын түрлендіруші, мұғалімдерге мотивация беруші және оқушының табысты болуына жағдай жасаушы көшбасшылар. Педагогтердің кәсіби шеберлігі және дұрыс құрылған басқару стратегиясы біріккенде ғана біз заман талабына сай бәсекеге қабілетті ұрпақ тәрбиелей аламыз. Өйткені білім беру жүйесін жаңғырту – бұл тоқтамайтын процесс, ал тиімді менеджмент – осы процесті тура жолдан адастырмайтын басты бағдаршам.
Мауленова Багила Темирхановна,
ІІ санатты басшы орынбасары, педагог-сарапшы,
Түркістан облысы білім басқармасының
Жетісай ауданының білім бөлімінің
«№31 М.Әуезов атындағы ЖББМ» КММ-нің
директорының оқу жұмысы жөніндегі орынбасары,
бастауыш сынып мұғалімі.